Историјата на Истанбул не е ограничена само на знаменитостите што се гледаат над улиците. Под градот се крие друг свет од подземни градби, скриени премини и вековна архитектура. Еден од најдостапните примери е Basilica Cistern, познат на турски како Yerebatan Sarnıcı, извонредно достигнување на византиското инженерство.
Изграден пред речиси 1.500 години, резервоарот бил создаден за да ги задоволи сè поголемите потреби на градот за вода, користејќи архитектонски елементи од различни градби. Денес, им нуди на посетителите ретка можност да доживеат дел од минатото на Истанбул, кој и понатаму останува скриен под современиот град. Собравме 10 интересни факти за Basilica Cistern што вреди да ги знаете пред посетата.
1
Basilica Cistern е стара речиси 1.500 години
Basilica Cistern била изградена за време на владеењето на византискиот император Јустинијан I, во 6 век, околу 532 година. Во тоа време, Константинопол бил престолнина на Источното Римско Царство и му бил потребен обемен систем за снабдување со вода за да го поддржи растечкото население и царските градби.
Резервоарот бил проектиран да складира големи количества вода и да обезбеди сигурно снабдување за Големата палата и околните градби. Неговото опстојување низ земјотреси, политички промени и векови урбан развој сведочи за извонредното инженерско знаење на византиските градители.
2
Позната е како Потоната палата
Иако Цистерната Базилика никогаш не била кралска резиденција, го добила прекарот Потоната палата, односно Yerebatan Sarayı на турски, поради огромните подземни сали и елегантните мермерни столбови.
Името Цистерна Базилика потекнува од големата јавна базилика што некогаш се наоѓала над резервоарот. Терминот базилика првично означувал вид римска јавна зграда, а не исклучиво верски објект.
3
Таванот го потпираат 336 столбови
Еден од највпечатливите факти за Цистерната Базилика е нејзината збирка од 336 мермерни столбови, распоредени во 12 реда по 28. Секој столб е висок приближно девет метри и потпира мрежа од тули и засводени тавани.
Многу столбови биле повторно употребени од постари римски градби, што објаснува зошто нивните капители, резби и архитектонски детали се разликуваат. Некои имаат раскошни коринтски украси, додека други се поедноставно обликувани. Заедно, тие создаваат впечаток на огромна подземна шума од камен.
Архитектонски факт: 336-те столбови се распоредени во 12 реда, со по 28 столбови во секој ред.
4
Цистерната можела да собере приближно 80.000 кубни метри вода
Цистерната Базилика не била само архитектонски споменик. Таа била суштински дел од водоводната инфраструктура на Константинопол, способна да складира приближно 80.000 кубни метри вода.
Водата стигнувала до резервоарот преку широка мрежа од аквадукти и канали поврзани со извори надвор од градот. Овој систем помагал да се обезбеди вода во сушни периоди и кога надворешните резерви биле прекинати. Огромниот капацитет на цистерната покажува колку внимателно византиските инженери ги планирале потребите на царската престолнина.
5
Две мистериозни глави на Медуза ги потпираат античките столбови
На северозападниот крај на Цистерната Базилика, две впечатливи камени скулптури што ја прикажуваат Медуза служат како основи на столбови. Едната глава е поставена наопаку, а другата лежи настрана.
Во грчката митологија, Медуза била Горгона чиј поглед можел да ги претвори луѓето во камен. Скулптурите веројатно биле повторно употребени од некоја постара римска градба, но нивната првична локација останува непозната. Според некои легенди, необичната поставеност имала цел да ги неутрализира митските моќи на Медуза, додека историчарите генерално сметаат дека поверојатно објаснување се практичните градежни потреби.
6
Колоната што плаче е покриена со мистериозни шари во форма на солзи
Меѓу стотиците колони се издига една особено необична, позната како Колоната што плаче, или Колоната на солзите. Нејзината површина е украсена со препознатливи врежани шари што наликуваат на солзи и очи, па забележително се разликува од околните колони.
Според локалната легенда, солзите го претставуваат страдањето на работниците што го загубиле животот за време на изградбата на цистерната. Иако не постојат потврдени историски докази што ги поврзуваат резбите со оваа приказна, колоната останува еден од најинтригантните детали во резервоарот.
7
Луѓето некогаш собирале вода и ловеле риби под своите домови
Во вековите по византискиот период, Базиличната цистерна постепено го изгубила своето централно значење во водоводниот систем на градот. Сепак, локалните жители не ја заборавиле целосно.
Во 16 век, францускиот научник Petrus Gyllius дознал дека луѓето што живееле во близина можеле да црпат вода низ отвори под своите куќи. Во сведоштвата се спомнувало и дека во подземниот резервоар пливале риби. Неговото истражување повторно го привлекло вниманието на европските научници кон цистерната и помогнало да се документираат нејзините извонредни размери.
8
Цистерната Базилика се појавила во познати филмови
Необичната атмосфера на Цистерната Базилика ја направила привлечна локација за меѓународната кинематографија. Нејзините подземни ходници, високи столбови и мистериозната околина се појавуваат во филмови, меѓу кои и филмот за Џејмс Бонд From Russia with Love (1963).
Цистерната има важна улога и во романот на Ден Браун Inferno и неговата филмска адаптација од 2016 година, иако некои сцени биле пресоздадени, наместо да бидат снимени во самиот споменик. Овие појавувања помогнале да се запознае публиката ширум светот со Цистерната Базилика.
9
Посетителите слегуваат 52 скалила до подземната сала
Цистерната Базилика се наоѓа под историската населба Султанахмет во Истанбул, на кратко растојание од Аја Софија. Посетителите традиционално влегуваат во подземната градба слегувајќи по скалила од 52 камени скалила.
Под нивото на улицата, атмосферата драстично се менува. Воздухот е посвеж, звукот на водата што тече и капе станува позабележителен, а низи осветлени столбови се протегаат во далечината. Денес, издигнатите патеки им овозможуваат на посетителите да се движат низ историската сала, истовремено заштитувајќи ги нејзините изворни архитектонски елементи.
10
Базиликата Цистерна беше преобразена со големи реставрации
Базиликата Цистерна претрпе значителна реставрација меѓу 1985 и 1987 година, кога беа отстранети насобраната кал и отпадот, а беа поставени патеки за посетителите. Овие подобрувања овозможија да се забележат претходно скриени архитектонски детали, вклучувајќи ги и познатите постаменти со глави на Медуза.
Дополнителен проект за конзервација беше завршен во 2022 година, со зајакнување на конструкцијата, обновени патеки и внимателно осмислен систем за осветлување. Цистерната повторно беше отворена во јули 2022 година, претставувајќи ја својата историска архитектура преку спој на заштита и современ музејски дизајн.
Зошто вреди да се посети Базиликата Цистерна?
Базиликата Цистерна нуди доживување поинакво од повеќето историски знаменитости во Истанбул. Наместо величествени куполи или отворени дворови, посетителите откриваат древен подземен свет обликуван од вода, камен, митологија и вековна архитектонска историја.
Од импресивната збирка од 336 столбови до мистериозните скулптури на Медуза, секој дел одразува различен аспект од минатото на Константинопол. За патниците заинтересирани за византиската историја, необичната архитектура или атмосферската фотографија, Базиликата Цистерна останува исклучително место за посета.
Планирате лично да ја посетите Цистерната Базилика? Проверете ги опциите за билети и организирајте го влезот однапред.
Билети за Цистерната Базилика